Niepowodzenia szkolne to proces, który zaczyna się w jakimś momencie edukacji dziecka i im wcześniej się pojawia i trwa niezauważony tym głębsze w przyszłości ma następstwa. Jeżeli zatem w początkowym okresie nauczania popełnione są jakieś błędy z pozoru nawet błahe, mało znaczące to w przyszłości mogą one zaważyć na całej karierze szkolnej i przyszłym życiu danej jednostki. Wszak to osiągnięcia szkolne decydują o tym jakiego zawodu wyuczyliśmy się, jaką w związku z tym mamy pracę i jakie miejsce zajmujemy w społeczeństwie. Niepowodzenia szkolne zawierają się w rozbieżnościach pomiędzy wymaganiami dydaktyczno-wychowawczymi szkoły, a postępowaniem uczniów i ich osiągnięciami. Niepowodzenia szkolne, to nie tylko braki w wiedzy określonej programem nauczania, ale także brak zainteresowania nauką i niechęć do niej. Czesław Kupisiewicz niepowodzenia szkolne dzieli na:

• niepowodzenia wychowawcze,
• niepowodzenia dydaktyczne (ukryte, jawne).

Przyczyn niepowodzeń szkolnych jest wiele, są one złożone i zwykle występują łącznie. Jedną z istotnych przyczyn warunkujących niepowodzenia są trudności w uczeniu się. Specyficzne trudności w uczeniu się nazywane są dysleksją. Trudności te uniemożliwiają dzieciom sprawne opanowanie techniki czytania, pisania, liczenia w wyznaczonym przez program szkolny czasie i zakresie.

Proces czytania i pisania wymaga skomplikowanych czynności polegających na różnicowaniu dźwięków i kształtów. Dziecko musi prawidłowo spostrzegać oraz zapamiętać graficzny obraz poszczególnych liter i różnice między nimi, poza tym musi rozpoznać dźwięki wchodzące w skład wyrazu, przyporządkować im odpowiednie znaki graficzne we właściwej kolejności. Wśród dzieci uczęszczających do szkół spotyka się uczniów, którzy nie mogą poradzić sobie z tymi czynnościami. Napotykają one na swej drodze edukacyjnej różne problemy utrudniające im harmonijne przystosowanie się do środowiska szkolnego i wymagań programowych. Są to dzieci, u których badania wykazują cząstkowe zaburzenia, dysharmonie rozwojowe i zaburzenia zmysłów poznawczych (wzroku, mowy, słuchu, ruchu), przy prawidłowo rozwiniętych funkcjach intelektualnych. Opóźnienia rozwojowe mogą być bardzo niewielkie, przez co trudne do zaobserwowania, towarzyszyć im mogą, zaburzenia rozwoju psychoruchowego. Co przejawia się nadmierną aktywnością, niepokojem ruchowym, trudnościami w koncentrowaniu uwagi. Na tym tle może pojawić się wiele problemów w ogólnym funkcjonowaniu tych dzieci a wśród nich są specyficzne trudności w nauce czytania i pisania. Terminem "specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu" prof. dr hab. Marta Bogdanowicz z UG określa charakter trudności w uczeniu się występujących w wąskim zakresie. Trudności te występują u dzieci o prawidłowym rozwoju umysłowym. Trudności związane z czytaniem można pokonać całkowicie systematycznie wykonując różnego rodzaju ćwiczenia. Jednocześnie należy pracować nad poprawieniem tempa i rozumienia czytanego tekstu.

(powrót)

Czytać wg Słownik języka polskiego (PWN, 1988) oznacza: "przebiegając wzrokiem po napisanych lub wydrukowanych literach albo innych symbolach, formułować w umyśle lub na głos odpowiadające im dźwięki językowe; zapoznawać się z treścią tego, co jest napisane albo wydrukowane. Czytać głośno, płynnie. Czytać książkę, gazetę, list, nuty. Czytać między wierszami - domyślać się tego co nie jest napisane".
Z definicji czytania wynika jasno, że nie może być mowy o prawidłowym procesie czytania tam, gdzie nie ma zrozumienia. Natomiast samo rozumienie zakłada posługiwanie się myśleniem. I jest to element, który na stałe związany jest z czynnością rozszyfrowywania znaków w tekście. Istotną czytania jest znajomość słownictwa która sprzyja rozumieniu czytanego tekstu. Z jednej strony ułatwia czytanie tekstów źródłowych, z drugiej zaś strony jest podstawą komunikacji między ludźmi. Podczas spotkań towarzyskich osoba posługująca się większym zakresem słów zyskuje przewagę nad innymi, potrafi z łatwością zrozumieć cudze wypowiedzi i elokwentnie je komentować, zyskuje w oczach innych. Umiejętność ta decyduje o sukcesach ucznia na lekcji języka polskiego i ułatwia zgłębianie wiedzy w zakresie pozostałych przedmiotów. Naukę czytania ze zrozumieniem ułatwia czytanie krótkich tekstów zaopatrzonych w test rozumienia według planu np.:

• przeczytać tekst,
• opowiedzieć tekst,
• przeczytać kolejne pytania testu rozumienia i zaznaczyć numer danego pytania na marginesie tekstu w odpowiednim akapicie,
• rozwiązać test rozumienia.

Przykładem mogą być proponowane przeze mnie ćwiczenia

(powrót)

Szybkie czytanie jest wyższą formą sprawnego czytania ze zrozumieniem. Jeśli przeciętna osoba dobrze czytająca w ciągu jednej minuty przeczyta do 160 wyrazów, to osoba czytająca szybko w tym samym czasie może przeczytać od kilkuset do kilku tysięcy. Podstawą technik szybkiego czytania jest maksymalne wyćwiczenie spostrzegawczości, koncentracji uwagi, pamięci i poszerzenie pola widzenia przez różnego rodzaju ćwiczenia wykonywane na czas.

O dyskalkulii mówi się wówczas, gdy występują zaburzenia w umiejętnościach matematycznych. Dziecko o prawidłowym rozwoju umysłowym ma znaczne trudności w opanowaniu pojęć, elementów rachunku oraz manipulowaniu przedmiotami, ma obniżoną zdolność do funkcjonowania na poziomie symbolicznym. Specyficznym trudnościom w uczeniu się matematyki towarzyszą silne napięcia emocjonalne, które powodują blokady, niepowodzenia a w konsekwencji mogą prowadzić do niekorzystnego rozwoju osobowości. Skuteczne uczenie się matematyki w warunkach klasowo - lekcyjnych w przypadku dziecka mającego dyskalkulię nie jest możliwe dlatego systematyczna praca w domu jest niezbędnym warunkiem gwarantującym sukcesy. Wszyscy mogą nauczyć się matematyki. Dla wytrwałych i konsekwentnych w działaniu proponuję etapy skutecznego uczenia się matematyki:

1. MOTYWACJE

Dziecko musi chcieć zajmować się rozwiązywaniem zadań, dlatego niezbędne jest jego pozytywne nastawienie do rozwiązywania określonych zadań-problemów.

2. NAZEWNICTWO

Uczeń umie nazywać i rozróżniać: przedmioty, zwierzęta, kierunki (góra, dół, lewa, prawa), rodzaje liczb, rodzaje działań matematycznych, figury geometryczne, części ułamka (licznik, mianownik, kreska ułamkowa), ponadto umie odróżniać wielkość elementu od ilości elementów, prawidłowo grupuje przedmioty według żądanych cech (małe, duże, żółte, zielone itd.) Do następnego etapu nauki można przejść pod warunkiem, że dziecko zna terminologię niezbędną w danym dziale matematyki. Jakiekolwiek braki spowodują natychmiast zakłócenia w dalszej nauce.

3. KOLEJNOŚĆ WYKONYWANIA CZYNNOŚCI, DZIAŁAŃ, OPERACJI

Na tym etapie nauki konieczne jest zaznajomienie dziecka z logiką i porządkiem czynności w rozwiązywaniu zadań, niezbędny jest system wskazówek niezbędnych do rozumienia przekazywanych treści oraz wdrażanie do samodzielności wykonywania działań.!!!! Do następnego etapu nauki można przejść pod warunkiem, że dziecko: zna wzory, umie samodzielnie podstawiać do wzoru liczby, umie samodzielnie wykonywać działania słysząc polecenia ustne.

4. ZADANIA Z TREŚCIĄ

Rozwiązywanie zadań z treścią jest ostatnim, ale najtrudniejszym etapem nauki. Na tym etapie niezbędne jest wyodrębnianie danych z treści czytanego zadania oraz trafne zastosowanie poznanego nazewnictwa, wzorów i podstawienia danych do wzoru a następnie zachowanie kolejności wykonywania działań, operacji. Brak umiejętności z wcześniejszych etapów uniemożliwia bądź w znacznym stopniu utrudnia rozwiązywanie zadań z treścią.

KSZTAŁTOWANIE CZYNNOŚCI ZA POMOCĄ MOWY

Na każdym etapie należy wdrażać dziecko do tego, aby mówiło co i w jakiej kolejności wykonuje.

AUTOMATYZACJA CZYNNOŚCI

Jeżeli dziecko zna pojęcia matematyczne niezbędne do rozwiązywania zadań, jeżeli doznało wystarczającej ilości doświadczeń związanych z ich rozwiązywaniem i umie w myśli samodzielnie wyznaczyć sobie kolejność wykonywania działań wówczas wszelkie czynności stają się aktem myśliwym i są narzędziem rozumowania matematycznego.

Rozwiązywanie zadań z treścią przestaje być trudne!!!!!! Proponuję kilka ćwiczeń wspomagających uczenie się matematyki. Ćwiczenia te kształtują świadomość matematyczną, uwagę i spostrzegawczość. Powodzenia!

(powrót)